Ünlülerin Daralması03:34

  • 3,826 izlenme

Ünlülerin Daralması

Konuyla ilgili çalışma metnine ve seslendirmesine buradan ulaşabilirsiniz. 

Türkçe yazıldığı gibi okunan bir dildir diye öğretilir hep. Doğru, her ses nasıl yazılıyorsa öyle okunur. “ş” yazarız “ş” okuruz, “ç”yazarız “ç” okuruz. “Ş” okuyabilmek için başka dillerde olduğu gibi birden fazla sesi bir araya getirmeyiz. Ama sıra konuşmaya ya da okumaya geldiğinde birleşip kelimeleri oluşturan o seslerin farklı seslendirildiği haller vardır.

Sonu ünsüzle biten bir eylem kökünü gelecek zaman halinde söyleyelim. Kökün içinde “a,e,ı,i” ünlüleri varsa gelecek zaman ekinin başındaki “a” sesi “ı”, “e” sesi “i” olarak okunur.

a -e -ı – i        +         acak               –          ecek

                                  (ı)                               (i)

İlk örneğimiz yap- kökü olsun.

Sonuna (-acak) ekini getirdiğimizde okunuşu yapacak değil, “yapıcak” olur.

Bu kez eylem kökü gel- olsun. Gelecek zaman hali gelecek, okunuşu “gelicek” olmalı. Örnekleri görelim.

yapacak        yapıcak                                gelecek        gelicek

satacak         satıcak                                 bitecek         biticek

kıracak          kırıcak                                sevecek       sevicek

sıkacak         sıkıcak                                 sayacak       sayıcak

çekecek        çekicek                                gidecek        gidicek

silecek          silicek                                  akacak         akıcak

Eylem kökünde “o,ö,u,ü” varsa bu kez gelecek zaman ekinin başındaki “a”sesi “u” , “e” sesi  “ü” olarak okunur.

o – ö – u – ü               +         acak               –          ecek

                                               (u)                              (ü)  

kop-  eylem köküne gelecek zaman ekini getirdiğimizde okunuşu, “kopucak” olur.

öp- eylem kökü gelecek zaman halinde “öpücek” olmalı.

kopacak        kopucak                   öpecek         öpücek

oturacak      oturucak                  gülecek        gülücek       

görecek        görücek                    kuracak        kurucak

düşünecek  düşünücek              sürecek        sürücek

bölecek        bölücek                    dövecek       dövücek

dolacak         dolucak

Buraya kadar anlattıklarımız sonu ünsüzle biten eylem kökleri içindi. Sonu ünlüyle biten eylem köklerine “-acak, -ecek” ekini getirdiğimizde başka bir durum ortaya çıkar.

Örneğin; “bekle-” kökünden gelecek zaman hali yapacak olursak kök ve ek arasına bir “y” kaynaştırma harfi getirmek zorundayız.

İki sesli yan yana geleceği için okumamız mümkün olmayacaktır.

İşte bu kaynaştırma sesi kendinden önceki sesliyi daraltır aynı zamanda kendinden sonra gelen ekin başındaki ünlüyü varla yok arası okutur.

yaşayacak                yaşıy(ı)cak               kapayacak               kapıy(ı)cak

tarayacak                 tarıy(ı)cak               yürüyecek               yüriy(i)cek

okuyacak                 okıy(ı)cak                söyleyecek              söyliy(i)cek

anlayacak                anlıy(ı)cak               ağlayacak                 a:ğlıy(ı)cak

Aynı örnekleri bir de olumsuz halleri ile verelim.

yaşamayacak          yaşamıy(ı)cak         kapamayacak         kapamıy(ı)cak

taramayacak          taramıy(ı)cak         yürümeyecek         yürümiy(i)cek

okumayacak           okumıy(ı)cak          söylemeyecek       söylemiy(i)cek

anlamayacak          anlamıy(ı)cak         ağlamayacak          a:lamıy(ı)cak

 

Etiketler:
    1. müveddet anter 23/11/2018

Video'yu Beğendiniz mi?
"Hayır Teşekkürler. Lütfen pencereyi kapat"